در كشتىهاى خود جاى دهند ، ولى با وجود همه اين پيش بينىها برخى از كشتيها را راهزنان دريايى غارت مىكردند « 1 » . بالاخره سفرهاى دريايى در قرنهاى سوم و چهارم ه به صورت سلسلهء منظمى تدوين شد كه يكى از آنها داستانهاى سندباد بود . اين داستانها شهرت جهانى يافت و پيش از آنكه جزء مجموعه بزرگ هزار و يكشب در آيد ، وجود مستقل داشته است و اخيرا معلوم شده كه نبايد آن را از داستانهاى خرافى خالص ، كه حوادث آن خارج از محدوده زمان و مكان است ، بدانيم . زيرا تحقيقات رينو ، دخويه ، فرران نشان داده است كه سفرهاى سندباد در سيراف ، بصره و بغداد ( همان مكانى كه ماجراهاى سليمان تاجر اتفاق افتاده است ) و تقريبا در حدود سال 189 ق / 900 م صورت گرفته است ؛ ولى فرران و كازانوا ، متفقا معتقدند كه داستانهاى سندباد از داستانهاى ديگر قديمىتر است ؛ زيرا نامى از چين در آنها نيست . كازانوا تاريخ داستانهاى سندباد را همزمان با دوران هارون الرشيد و عرصه حوادث داستانها را هند و ارخبيل مالايا دانسته است « 2 » . از ديگر مجموعه‌هاى دريانوردى مسلمانان كتاب عجائب الهند بزرگ شهريار ، ناخداى رامهرمزى است كه تمام عمر خود را بر روى اقيانوس هند سپرى كرده است ، در كتاب او داستانهاى آموزنده و شگفت انگيزى درباره دريانوردان جزاير شرق و قسمتهاى ديگر اقيانوس هند دارد . با اينكه بيشتر مطالب اين كتاب افسانه است ، ولى با توجه به اعلام جغرافيايى موجود در آن نمىتوان همه آنها را رد كرد و هنگام تحقيق در سفرهاى دريايى به سوى چين ، اثر آن را در پيشرفت جغرافياى اسلامى ناديده گرفت « 3 » . سفرهاى دريايى به منظور تجارت و اكتشاف سرزمينهاى جديد به مرور قرون ، سير تكاملى خود را طى كرد ، به طورى كه در قرن چهاردهم ميلادى

--> ( 1 ) . دريانوردى ايرانيان ، ج 1 ، ص 304 و 305 . ( 2 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ، ص 161 و 162 . ( 3 ) . علم جغرافيا و تطورات آن در جهان اسلام ؛ ص 107 .